Katinka's
Column:
Leven met verlies

Ik was twintig toen ik 2014 mijn moeder overleed aan de gevolgen van kanker. Ik was net begonnen aan het tweede jaar van mijn studie toen mijn leven ineens op z'n kop kwam te staan. Ik had altijd een goede band met mijn moeder en was van jongs af aan een moederskindje, dus haar overlijden had een grote impact op me. De eerste week na een overlijden is vaak gevuld met het regelen van de uitvaart, en ging bij mij ook redelijk als een waas voorbij. De echte klap kwam daarna pas, en ondanks dat haar overlijden voor ons niet onverwachts kwam, kun je je nooit echt inbeelden hoe zoiets daarna is en wat voor impact het heeft. Ik dacht dat ik haar vooral zou missen bij de grote momenten, maar ik mis haar juist in de kleine dingen. 's Avonds niet meer even vertellen hoe mijn dag was geweest, geen berichtje meer op mijn verjaardag, niet meer samen een dagje naar de sauna, niet meer even een knuffel als ik verdrietig was, niet meer mijn nieuwst geleerde pianostuk kunnen laten horen, niet meer vertellen wat ik op de uni had geleerd, geen grapjes meer.

Rouw gaat in fases, en bij mij gaat het heel erg op en neer, nog steeds. De eerste periode was vooral gevuld met verdriet, terwijl bij mij het echte gemis pas later kwam. Ik vond alle eerste momenten zonder mijn moeder heel erg moeilijk; mijn eerste verjaardag zonder haar, de eerste keer Kerst, de eerste zomer waarin we niet als compleet gezin op vakantie gingen. Inmiddels zijn deze dingen redelijk gezakt, al blijft er altijd een soort leegte op dit soort dagen. Wat mij erg heeft geholpen op zulke momenten, en na al die jaren nog steeds helpt, is om er op zo'n dag ruimte voor te maken. Als ik jarig ben, sta ik altijd een momentje stil bij haar, met Kerst denk ik altijd even terug aan hoe we dat vroeger vierden, maar ik laat het gemis niet meer de hele dag beheersen. Het helpt me als die ruimte ook door anderen gemaakt of gerespecteerd wordt, en dat kan in kleine dingen; een vraag over hoe zulke dagen vroeger waren, of een berichtje dat iemand aan mij én aan haar denkt.
Wat ook erg heeft geholpen, is praktische hulp, en dit wil ik ook graag als tip meegeven voor als er iemand in jouw omgeving met een groot verlies te maken heeft. Denk hierbij aan voor iemand koken, schoonmaken, iemand ergens naartoe brengen, maar ook iemand meevragen voor een wandeling of een kop koffie buiten de deur. Hoe zwaar het ook was, ik vond het fijn om even met een vriendin buiten te zijn, de zon op m'n gezicht te voelen en in de "normale" wereld te stappen. Verdriet speelt zich veelal af achter de voordeur, en soms kan het juist fijn zijn om even uit dat huis te komen.

Ik had veel ruimte nodig om te rouwen. Ik was niet altijd de leuke dochter, zus of vriendin, en ik ben heel erg dankbaar voor de mensen die mij ook deze ruimte gegeven hebben. Mijn vader die ondanks zijn eigen verdriet toch altijd voor ons klaarstond, de vriendinnen die zijn gebleven, gedeelde ervaringen. Ik had vaak geen behoefte aan oplossingen, maar aan iemand die naar me luisterde. Ik had het nodig om verdrietig en boos te kunnen zijn, om te kunnen praten over zowel de fijne als de minder fijne herinneringen, om foto's en muziek te delen.

Er zijn ook dingen geweest die mij juist niet geholpen hebben. Ik heb inmiddels geleerd dat alle gevoelens er mogen zijn bij het verliezen van een belangrijk persoon, maar een lange tijd heb ik dit niet zo gevoeld. Vlak na een overlijden is er vaak veel aandacht en begrip voor verdriet, maar mijn ervaring is dat dat na verloop van tijd dit soms minder wordt. Opmerkingen als "Ben je nu nog niet klaar met rouwen", "Waarom ben je nu weer verdrietig" en "Het duurt nu wel erg lang", gaven mij het gevoel dat mijn gevoel er niet mocht zijn. Wat mij het meest triggerde, waren uitspraken over dat ik mijn moeder nu toch echt moest loslaten en dat het leven doorgaat. Het leven gaat misschien door, maar mijn wereld stond lange tijd stil. Ik wilde geen leven zonder mijn moeder. Bij het verlies van een dierbare rouw je om degene die er niet meer is, maar ook om wat had moeten zijn, en dat verdient ook aandacht. Ik heb daar zelf te weinig aandacht voor gevoeld en dat heeft mij ook tegengehouden in mijn proces. Waar ik ook lange tijd mee geworsteld heb, en soms nog steeds, en wat naar mijn mening ook veel te weinig aandacht krijgt in een rouwproces, is jaloezie. Jaloezie heeft snel een nare bijsmaak. Ik was heel erg jaloers op vriendinnen die nog wel hun moeder hadden, die fijne dingen konden doen, die grote momenten samen konden vieren (denk aan afstuderen, verhuizen, bruiloften), maar zonder dat ik dat mijn vriendinnen misgunde. Ik kon een fysieke pijnsteek voelen als een vriendin vertelde dat ze een middagje had gewinkeld met haar moeder, en ik had bijvoorbeeld heel graag een keer met alleen mijn moeder een stedentripje willen doen. Ik vond dit een lange tijd wel moeilijk om mee om te gaan, en ik vermeed situaties en gesprekken waarin het over moeders en dochters ging. En soms worstel ik hier nog steeds mee. Ik heb dit bijna nooit uitgesproken, maar ik zou met klem willen aanraden om dat wel te doen, want onder de jaloezie zit een pijn waar begrip voor mag zijn.
Ik hoorde ooit de quote "Grief is love with nowhere to go" en dat vond ik heel herkenbaar. Ik hoefde mijn moeder niet los te laten, ik moest een nieuwe manier vinden van liefhebben. En dat is een zoektocht en dat gaat met vallen en opstaan.

Ik ben na een aantal jaar behoorlijk vastgelopen in mijn rouwproces, en ik heb daar twee jaar rouw- en verliesbegeleiding voor gevolgd, en dit heeft mij erg geholpen. In de eerste jaren overheerste bij mij vooral de verdrietige herinneringen, en pas sinds een korte tijd is er meer ruimte voor de fijne en mooie dingen die we gedeeld hebben. Ik wil daarom vooral als advies geven dat rouwen altijd op jouw tempo mag, dat het tijd kost, dat het niet erg is als het jaren duurt. Dat er goede en slechte dagen zijn, dat er momenten zijn waarop alles donker voelt en je de dag bijna niet doorkomt, en dat er ook momenten zijn of komen waarop de zon weer schijnt, en er (kleine) momenten zijn die gewoon even fijn of rustig voelen.



Ik werd vanochtend wakker onder
een deken van verdriet.
Ik voel de pijn door elke vezel
van m'n lichaam stromen.

Er zijn dagen dat ik nog hoop
dat je terug zult komen.

Ik weet wel beter maar
soms heb ik je nodig.
Vaak, eigenlijk.

Je telefoonnummer staat nog
in m'n lijst maar
het is lang geleden dat ik voor het laatst
je stem heb gehoord.



Ik hoop dat je iets aan deze column hebt. Het RIBW biedt geestelijke ondersteuning, waarbij rouw en verlies een thema kan zijn, en ook Lumen biedt verschillende opties als je hierin vastloopt of er wat extra aandacht en steun bij nodig hebt. Als je hier behoefte aan hebt, kun je dit navragen bij je begeleider.

Ik ben benieuwd naar jouw ervaringen met rouw en verlies, en laat me weten als je hier vaker over wil lezen, want er is nog veel meer over te schrijven.

En mocht je nu door een zware periode van verlies gaan: Je bent niet alleen.